Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk döneminde başlayan ve dikkat, dürtü kontrolü ile hareketliliği etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Her hareketli ya da ders çalışmakta zorlanan çocukta DEHB bulunmaz. Tanının doğru değerlendirilebilmesi için belirtilerin çocuğun günlük yaşamını, okul başarısını ve sosyal ilişkilerini belirgin şekilde etkilemesi gerekir.
Erken dönemde fark edilen ve uygun şekilde desteklenen çocuklar, akademik ve sosyal yaşamlarında önemli gelişmeler gösterebilir. Bu nedenle ailelerin belirtileri doğru tanıması ve gerektiğinde uzman desteğine başvurması oldukça önemlidir.
DEHB Belirtileri Nelerdir?
DEHB belirtileri her çocukta aynı şekilde görülmeyebilir. Bazı çocuklarda dikkat eksikliği ön plandayken, bazı çocuklarda hiperaktivite ve dürtüsellik daha belirgindir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Dikkatini uzun süre sürdürememe
- Ders sırasında veya oyun oynarken kolayca dikkatin dağılması
- Yönergeleri takip etmekte zorlanma
- Sık eşya kaybetme ve unutkanlık
- Yerinde duramama, sürekli hareket etme isteği
- Çok konuşma ve söz kesme
- Sırasını beklemekte güçlük yaşama
- Düşünmeden hareket etme
Bu davranışların zaman zaman görülmesi normal gelişimin bir parçası olabilir. Ancak belirtilerin uzun süredir devam etmesi, ev ve okul gibi farklı ortamlarda görülmesi ve çocuğun işlevselliğini etkilemesi durumunda kapsamlı bir değerlendirme önerilir.
DEHB Çocuğun Günlük Yaşamını Nasıl Etkiler?
DEHB yalnızca okul başarısını etkileyen bir durum değildir. Çocuklar günlük yaşamın birçok alanında çeşitli güçlüklerle karşılaşabilir. Bunlar arasında şunlar yer alabilir:
- Derslere odaklanmakta zorlanma
- Ödevleri tamamlayamama
- Zaman yönetiminde güçlük
- Kurallara uymakta zorlanma
- Arkadaş ilişkilerinde çatışmalar
- Sabırsızlık ve dürtüsel davranışlar
- Özgüvenin olumsuz etkilenmesi
Bu nedenle çocuğun yaşadığı güçlüklerin yalnızca "isteksizlik" veya "yaramazlık" olarak değerlendirilmemesi önemlidir.
DEHB Tanısı Nasıl Konur?
DEHB tanısı yalnızca uzman değerlendirmesi sonucunda konulabilir. Değerlendirme sürecinde çocukla yapılan görüşmelerin yanı sıra aileden ve öğretmenlerden alınan bilgiler de dikkate alınır. Gerekli durumlarda dikkat ve performansı değerlendirmeye yönelik psikometrik testlerden yararlanılabilir. Ancak hiçbir test tek başına tanı koydurucu değildir; tüm bulgular birlikte değerlendirilir.
DEHB'de Destek Süreci Nasıl Planlanır?
Her çocuğun ihtiyaçları farklı olduğu için destek süreci bireysel olarak planlanmalıdır. Süreçte psikoeğitim, aile danışmanlığı, davranış düzenleme çalışmaları, dikkat geliştirmeye yönelik uygulamalar ve okul ile iş birliği önemli yer tutar. Gerekli görülen durumlarda çocuk ve ergen psikiyatrisi tarafından ilaç tedavisi de planlanabilir.
Ailelerin ev ortamında düzenli rutinler oluşturması, yönergeleri kısa ve anlaşılır vermesi, olumlu davranışları pekiştirmesi ve çocuğun güçlü yönlerini desteklemesi sürecin başarısına katkı sağlar.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Çocuğunuzda dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik veya dürtüsellik belirtileri okul başarısını, arkadaş ilişkilerini ya da aile içi yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme almak önemlidir. Erken dönemde başlanan uygun destek çalışmaları, çocuğun akademik başarısını artırmanın yanı sıra öz güvenini, sosyal becerilerini ve günlük yaşam işlevselliğini de olumlu yönde etkileyebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili değerlendirme için bir ruh sağlığı profesyoneline başvurabilirsiniz. Acil durumlarda 112'yi arayınız.